Segregacja towarów niebezpiecznych w kontenerze to jedno z najbardziej niedocenianych wymagań Kodeksu IMDG. Określa ona, które towary wolno załadować do tej samej jednostki ładunkowej, a których nie. Dla firm znających przepisy drogowe temat może wydawać się znany. W ADR zakazy ładowania razem opisuje tabela oparta na nalepkach ostrzegawczych (7.5.2.1). Kodeks IMDG działa inaczej: jego przepisy segregacyjne są wielopoziomowe i zwykle bardziej rozbudowane.
Ten wpis nie wyczerpuje tematu, bo segregacja towarów niebezpiecznych w kontenerze zajmuje w Kodeksie cały rozdział 7.2. Pokazujemy podstawę prawną, złożoność zagadnienia i to, kto odpowiada za prawidłową segregację. Kodeks wydaje Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO).
Dlaczego segregacja towarów niebezpiecznych w kontenerze jest tak ważna?
W transporcie drogowym kierowca może zatrzymać pojazd i zgłosić problem. Służby ratownicze stosunkowo szybko docierają na miejsce. W transporcie morskim kontener może spędzić wiele dni w zamkniętej ładowni, bez możliwości interwencji z zewnątrz. Jeśli dwa niezgodne towary trafią do jednego kontenera i dojdzie do wycieku, skutkiem może być pożar, wybuch lub uwolnienie trujących par. Może to nastąpić, zanim ktokolwiek się zorientuje.
Dlatego sekcja 7.3.4.1 Kodeksu stanowi, że towary, które według rozdziału 7.2 trzeba segregować od siebie, nie mogą być przewożone w tej samej jednostce ładunkowej. Wyjątek dotyczy tylko towarów segregowanych „away from”. Można je przewozić razem za zgodą właściwej władzy, przy zachowaniu równoważnego poziomu bezpieczeństwa.
Segregacja towarów niebezpiecznych w kontenerze – trzy poziomy sprawdzania
System segregacji w Kodeksie IMDG działa na kilku poziomach. Trzeba je sprawdzać po kolei.
Poziom 1: tabela segregacji klas (sekcja 7.2.4)
Tabela 7.2.4 podaje wymagania segregacyjne dla każdej pary klas. W polu może być jeden z symboli:
- X — Lista towarów niebezpiecznych (kolumna 16b) może zawierać szczegółowe wymagania; trzeba ją sprawdzić;
- 1 — „away from”;
- 2 — „separated from”;
- 3 — „separated by a complete compartment or hold from”;
- 4 — „separated longitudinally by an intervening complete compartment or hold from”;
- * — segregację klasy 1 między sobą opisuje sekcja 7.2.7.1.
Przy segregacji uwzględnia się także pojedynczą nalepkę zagrożenia pomocniczego. W pojęciu „klasa” mieszczą się więc również substancje, dla których wymagana jest nalepka zagrożenia pomocniczego tej klasy. Jeśli ogólne zasady z tabeli są sprzeczne z przepisem z Listy towarów niebezpiecznych, pierwszeństwo ma Lista.
Dla osoby ładującej kontener wartości 2, 3 i 4 oznaczają jedno: te towary idą do oddzielnych kontenerów. Wartość 1 oznacza to samo, chyba że właściwa władza wyrazi zgodę na wspólny kontener. Różnice w odległościach na statku zależą od typu statku (rozdziały 7.4–7.7) i są ważne dla planisty sztauowania.
Poziom 2: kody SG w kolumnie 16b Listy towarów niebezpiecznych
Wynik „X” w tabeli nie oznacza jeszcze, że towary można załadować razem. Następny krok to kolumna 16b Listy dla obu numerów UN. Zawiera ona kody SG, czyli szczegółowe wymagania przypisane do konkretnej substancji. Mogą być bardziej restrykcyjne niż tabela. Przykładowo SG25 wymaga oddzielenia od towarów klas 2.1 i 3 („separated from”), a SG35 oddzielenia od kwasów.
Weźmy dwa towary klasy 8. Według tabeli (X) nie wymagają segregacji. Jeśli jednak jeden to kwas, a drugi zasada, w kolumnie 16b może pojawić się wymaganie segregacji od kwasów lub zasad. Wtedy ładowanie ich razem narusza Kodeks, mimo tej samej klasy.
Sekcja 7.2.6.5 przewiduje wyjątek dla klasy 8 w grupach pakowania II i III. Takie substancje można przewozić w jednej jednostce ładunkowej, jeśli spełnione są łącznie warunki: nie reagują niebezpiecznie ze sobą (7.2.6.1), opakowanie nie zawiera więcej niż 30 l cieczy lub 30 kg ciała stałego, w dokumencie przewozowym jest zdanie z 5.4.1.5.11.3 i do przesyłki dołączono kopię raportu z badań potwierdzającego brak groźnej reakcji.
Poziom 3: grupy segregacyjne SGG (sekcje 3.1.4 i 7.2.5)
Trzeci poziom to 18 grup segregacyjnych (SGG), które łączą substancje o podobnych właściwościach chemicznych, niezależnie od klasy. Wśród nich są m.in. kwasy (SGG1), związki amonu (SGG2), bromiany (SGG3), chlorany (SGG4), podchloryny (SGG8), metale ciężkie (SGG7) i zasady (SGG18). Przypisane do grup pozycje wymienia sekcja 3.1.4.4, a kod grupy znajduje się w kolumnie 16b Listy.
Nie wszystkie substancje mają nazwę na liście. Te przewożone pod pozycjami n.o.s. nadawca ocenia sam, czy należą do danej grupy. Jeśli tak, w dokumencie przewozowym po opisie towaru podaje się np. „IMDG Code segregation group 1 – Acids” (5.4.1.5.11). To tu ryzyko błędu jest najwyższe. Dwie substancje mogą należeć do tej samej klasy i pozornie nie wymagać segregacji, a jednocześnie trafić do grup, które są wzajemnie niezgodne.
Segregacja od żywności
Odrębna sprawa to segregacja od żywności. Sekcja 7.3.4.2.1 zakazuje przewożenia w tej samej jednostce ładunkowej co żywność towarów o zagrożeniu głównym lub pomocniczym klas 2.3, 6.1, 6.2, 7 (poza UN 2908–2911) i 8 oraz towarów z kodem SG29 lub SG50. Dla części towarów grup pakowania II i III Kodeks dopuszcza ładowanie z żywnością, jeśli odstęp wynosi co najmniej 3 m (7.3.4.2.2). To ważne dla eksporterów obsługujących różnorodne ładunki konsumenckie.
Segregacja towarów niebezpiecznych w kontenerze a LQ i EQ
Przepisy segregacyjne z rozdziałów 7.2–7.7 nie dotyczą opakowań z towarami w ilościach ograniczonych ani wyłączonych, także względem innych towarów niebezpiecznych. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy różne towary pakuje się razem w jednym opakowaniu zewnętrznym. Szczegóły opisujemy we wpisach o ilości ograniczone (LQ) i ilości wyłączone (EQ).
Kto odpowiada za segregację w kontenerze?
Segregacja towarów niebezpiecznych w kontenerze jest obowiązkiem osoby ładującej kontener i podpisującej certyfikat pakowania kontenera/pojazdu. W certyfikacie potwierdza ona m.in., że opakowania wymagające segregacji nie zostały załadowane razem w kontenerze lub pojeździe, chyba że zatwierdziła to właściwa władza zgodnie z 7.3.4.1 (5.4.2.1). Podpisujący bierze odpowiedzialność za zgodność z przepisami segregacyjnymi. Więcej o rolach piszemy we wpisie o uczestnikach przewozu IMDG.
Jeżeli spedytor konsoliduje w kontenerze ładunki kilku nadawców, musi zweryfikować zgodność segregacyjną całości, a nie tylko pojedynczych przesyłek. Powinien więc znać klasyfikację i kody segregacji wszystkich towarów niebezpiecznych w kontenerze.
Przepisy morskie a ADR – dlaczego doradca musi znać oba
Doradca, który zna tylko przepisy drogowe, oceni przesyłkę pod kątem transportu ciężarówką. Nie oceni jednak poprawnie ładunku morskiego, bo segregacja w Kodeksie IMDG opiera się na innych zasadach. W ADR o ładowaniu razem decyduje tabela oparta na nalepkach ostrzegawczych. W Kodeksie IMDG liczą się klasy, kody SG i grupy SGG.
W efekcie segregacja towarów niebezpiecznych w kontenerze morskim bywa trudniejsza niż na drodze. Dwa towary tej samej klasy, które w transporcie drogowym nie sprawiają problemu, mogą podlegać zakazowi wspólnego ładowania z powodu niezgodnych grup segregacyjnych. Przykłady z klasy 5.1 opisujemy we wpisie o klasie 5.1 IMDG. Firma, która kopiuje schematy ładowania z drogi na eksport morski, może naruszać Kodeks, nie wiedząc o tym.
Doradca znający oba systemy ocenia cały łańcuch multimodalny: od zakładu, przez transport drogowy, do portu i etapu morskiego. Dzięki temu kontener zgodny z ADR nie zostanie odrzucony przez armatora na terminalu.
Konsekwencje błędnej segregacji
Błędna segregacja towarów niebezpiecznych w kontenerze lub brak jej weryfikacji może prowadzić do:
- odmowy załadunku przez terminal lub armatora;
- konieczności rozładunku i ponownego załadunku kontenera na koszt nadawcy lub spedytora;
- zatrzymania przez Port State Control;
- odpowiedzialności osoby podpisującej certyfikat pakowania w razie incydentu;
- w skrajnych przypadkach pożaru, wybuchu lub uwolnienia substancji toksycznych wskutek reakcji niezgodnych towarów w zamkniętej przestrzeni kontenera.
Zasady oznakowania takiego kontenera opisujemy we wpisie o oznakowaniu kontenerów IMDG.
Podsumowanie: segregacja towarów niebezpiecznych w kontenerze
Segregacja towarów niebezpiecznych w kontenerze jest w Kodeksie IMDG tematem złożonym i wielopoziomowym. Doświadczenie z transportu drogowego nie przenosi się automatycznie na eksport morski. Każdy kontener z mieszanym ładunkiem wymaga weryfikacji: tabela 7.2.4, kolumna 16b z kodami SG i SGG oraz wyjątki.
Jeżeli Twoja firma eksportuje towary niebezpieczne i konsoliduje różne ładunki w jednym kontenerze, sprawdź, czy schematy ładowania są zgodne z Kodeksem IMDG. Jeśli masz wątpliwości, skontaktuj się z nami. Pomagamy w interpretacji przepisów, dokumentacji (IMO DGD) i szkoleniach. Szczegóły o szkoleniach znajdziesz we wpisie Szkolenie IMDG – dla kogo jest obowiązkowe i jaki ma zakres? Lepiej wyjaśnić wątpliwości wcześniej, niż mierzyć się z ich skutkami po kontroli lub zdarzeniu.
Zarówno ten wpis jak i wszystkie treści zawarte na niniejszej stronie mają charakter wyłącznie ogólnoinformacyjny. Nie powinny być rozumiane jako doradztwo.