Oznakowanie kontenerów IMDG to temat, który nadawcy często pomijają. Firmy eksportujące towary niebezpieczne drogą morską skupiają się zwykle na oznakowaniu opakowań i dokumentacji. Tymczasem Kodeks IMDG nakłada ściśle określone wymagania na oznakowanie samej jednostki ładunkowej (cargo transport unit), czyli kontenera. Różnią się one od zasad znanych z ADR. To częste źródło problemów przy eksporcie: kontener przyjeżdża na terminal bez wymaganych tablic i zostaje zatrzymany.
W tym wpisie omawiamy podstawowe zasady oznakowania kontenerów IMDG zgodnie z rozdziałem 5.3 Kodeksu w wersji Amendment 42-24. Dotyczą one kontenerów skrzynkowych (freight containers) i kontenerów-cystern (portable tanks). Kodeks wydaje Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO). O oznakowaniu baterii litowych piszemy osobno we wpisie Nalepka 9A – Nie na kontenery!
Oznakowanie kontenerów IMDG – nalepki, tablice i znaki
Kodeks IMDG rozróżnia trzy rodzaje oznaczeń:
- Nalepka ostrzegawcza (label) — umieszczana na opakowaniach jednostkowych, o wymiarach minimum 100 × 100 mm. Ma kształt rombu z symbolem klasy zagrożenia.
- Tablica ostrzegawcza (placard) — umieszczana na kontenerach i cysternach, o wymiarach minimum 250 × 250 mm. Wygląda tak samo jak nalepka, ale w powiększonej skali. Cyfra klasy ma co najmniej 25 mm wysokości.
- Znak lub oznaczenie (mark) — wszelkie inne informacje wymagane na kontenerze, takie jak numer UN, nazwa przewozowa, znak zanieczyszczenia morskiego czy znak podwyższonej temperatury.
Każde opakowanie w kontenerze nadal musi mieć nalepkę ostrzegawczą zgodnie z rozdziałem 5.2 Kodeksu. Oznakowanie kontenerów IMDG nie zastępuje oznakowania opakowań.
Kiedy kontener musi mieć tablice?
Zasada ogólna z sekcji 5.3.1.1.1.1 brzmi tak: na zewnętrznych powierzchniach jednostki ładunkowej umieszcza się powiększone nalepki (tablice), znaki i oznaczenia. Ostrzegają one, że zawartość to towary niebezpieczne. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy nalepki lub znaki na opakowaniach są wyraźnie widoczne z zewnątrz jednostki.
W praktyce przy standardowych ładunkach w zamkniętych kontenerach opakowań nie widać z zewnątrz. Dlatego oznakowanie kontenerów IMDG tablicami jest zwykle potrzebne. Tablice nie są wymagane dla towarów klasy 1, podklasy 1.4, grupy zgodności S (5.3.1.1.2). Kontenery z ilościami ograniczonymi (LQ) oznacza się według sekcji 3.4.5.5 (5.3.2.4).
Oznakowanie kontenerów IMDG a ADR – różnice
Nie przenoś zasad z ADR na transport morski. W obu systemach kontener ma tablice na bokach i na obu końcach. Pozostałe reguły różnią się jednak szczegółami, o czym mówi tabela na końcu wpisu. Najważniejsze różnice to wymóg odporności na trzymiesięczne zanurzenie w morzu oraz sposób oznaczania numeru UN. W ADR dochodzi też numer Kemlera na tablicach pomarańczowych cystern.
Gdzie i ile tablic na kontenerze?
Przy oznakowaniu kontenerów IMDG sekcja 5.3.1.1.4.1 wskazuje liczbę i rozmieszczenie tablic:
- kontener skrzynkowy, naczepa, kontener do przewozu luzem zamknięty lub pokryty plandeką oraz kontener-cysterna — po jednej tablicy na każdym boku i na każdym końcu jednostki;
- kontener-cysterna o pojemności do 3000 l — tablice lub, alternatywnie, nalepki na dwóch przeciwległych bokach;
- cysterna wielokomorowa z kilkoma towarami — wzdłuż każdego boku, w miejscach odpowiednich komór;
- elastyczny kontener do przewozu luzem — w co najmniej dwóch przeciwległych miejscach.
Klasa główna i zagrożenia pomocnicze
Tablica musi odpowiadać zagrożeniu głównemu. Tablice umieszcza się też dla zagrożeń pomocniczych, dla których wymagana jest nalepka pomocnicza. Jednostka z towarami kilku klas nie potrzebuje tablicy zagrożenia pomocniczego, jeśli to zagrożenie jest już wskazane tablicą zagrożenia głównego.
Dla klasy 1 wystarczą tablice najwyższego zagrożenia, jeżeli kontener zawiera towary kilku podklas. Dla klasy 9 stosuje się tablicę według wzoru nr 9, a nie 9A.
Numer UN
Numer UN na zewnątrz jednostki trzeba pokazać tylko w określonych przypadkach (5.3.2.1.1). Nie dotyczy to towarów klasy 1. Wymaga się go m.in. dla:
- cystern (substancje stałe, ciekłe lub gazowe), także dla każdej komory;
- towarów w sztukach przesyłek o masie brutto powyżej 4000 kg, jeżeli mają jeden numer UN i są jedynymi towarami niebezpiecznymi w jednostce;
- wybranych materiałów promieniotwórczych klasy 7;
- substancji stałych w kontenerach do przewozu luzem.
Numer UN podaje się czarnymi cyframi o wysokości minimum 65 mm. Umieszcza się go na białym tle poniżej symbolu na tablicy. Można też użyć pomarańczowej tabliczki o wymiarach co najmniej 120 × 300 mm z czarną obwiednią 10 mm, obok tablicy lub znaku zanieczyszczenia morskiego. Na cysternach do 3000 l dopuszczalna jest tabliczka o zmniejszonych wymiarach z cyframi minimum 25 mm.
Nazwa przewozowa
Prawidłową nazwę przewozową umieszcza się co najmniej na obu bokach cystern i kontenerów do przewozu luzem. Dotyczy to także innych jednostek z towarami w sztukach jednego rodzaju, dla których nie jest wymagana tablica, numer UN ani znak zanieczyszczenia morskiego (wtedy można podać numer UN). Wysokość liter to minimum 65 mm. Dla cystern do 3000 l można ją zmniejszyć do 12 mm.
Znak zanieczyszczenia morskiego
Jednostki z zanieczyszczeniami morskimi muszą mieć znak zanieczyszczenia morskiego w tych samych miejscach co tablice (5.3.2.3). Wymiary to minimum 250 × 250 mm, a dla cystern do 3000 l 100 × 100 mm. Od tego wymogu są wyjątki opisane w sekcji 2.10.2.7.
Znak podwyższonej temperatury
Jednostka z substancją przewożoną w stanie ciekłym w temperaturze co najmniej 100°C lub w stanie stałym w temperaturze co najmniej 240°C musi mieć na każdym boku i końcu czerwony trójkąt (5.3.2.2). Jego boki mają minimum 250 mm, a dla cystern do 3000 l 100 mm. Na cysternie podaje się też maksymalną temperaturę przewozu, literami o wysokości co najmniej 100 mm.
Oznakowanie kontenerów IMDG – odporność na zanurzenie w morzu
Sekcja 5.3.1.1.1.2 wymaga, aby tablice i oznaczenia pozostały możliwe do zidentyfikowania na jednostkach, które przetrwały co najmniej trzy miesiące zanurzenia w morzu. Przy wyborze metody trzeba też uwzględnić, jak łatwo oznakować powierzchnię jednostki. ADR wymaga odporności na warunki atmosferyczne i trwałości przez cały przewóz.
W praktyce dostawcy nalepek odwołują się do normy BS 5609 jako dowodu odporności na wodę morską. Rozdział 5.3 jej jednak nie wymienia. Zwykłe nalepki drukowane na biurowych drukarkach mogą takiego wymagania nie spełniać.
MSC Zoe, styczeń 2019 — oznakowanie kontenerów po wypadku
- Statek: MSC Zoe, 19 224 TEU, Morze Północne, 1–2 stycznia 2019 r.
- Zdarzenie: 342 kontenery spadły za burtę podczas silnego sztormu.
- Towary niebezpieczne wśród utraconych kontenerów: m.in. nadtlenek organiczny (klasa 5.2).
Wśród kontenerów, które spadły za burtę z MSC Zoe, były takie z towarami niebezpiecznymi. Jeden z nich, z nadtlenkiem organicznym, otworzył się. To substancja klasy 5.2 o właściwościach silnie utleniających i zapalających. Jej zawartość trafiła na plaże holenderskich i niemieckich wysp Morza Wattowego.
Wniosek ze zdarzenia dotyczył identyfikacji takich kontenerów po utracie. Ratownicy, władze portowe i służby ochrony środowiska muszą rozpoznać, że pływający lub wyrzucony na brzeg kontener zawiera towary niebezpieczne. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy oznakowanie pozostaje czytelne mimo kontaktu z wodą morską i sił mechanicznych. Wymaganie trzymiesięcznej odporności na zanurzenie odpowiada właśnie takiemu scenariuszowi ratowniczemu.
Kto odpowiada za oznakowanie kontenera?
Odpowiedzialność za oznakowanie kontenerów IMDG spoczywa na osobie, która odpowiada za zapakowanie i załadunek kontenera. Jest to osoba podpisująca certyfikat pakowania kontenera/pojazdu. Może to być nadawca, spedytor lub operator terminalu. Więcej o obowiązkach nadawcy piszemy we wpisie o obowiązkach nadawcy IMDG. Nieprawidłowe lub brakujące tablice to jeden z głównych powodów zatrzymania kontenera przez terminal portowy lub Port State Control.
Po rozładunku towarów niebezpiecznych i ich pozostałości trzeba zdjąć lub zakryć wszystkie tablice, tabliczki pomarańczowe, znaki i oznaczenia (5.3.1.1.1.3). Stare tablice z poprzedniego ładunku naruszają wymagania. Mogą też prowadzić do błędnej identyfikacji podczas kontroli lub incydentu.
Podsumowanie: oznakowanie kontenerów IMDG a ADR
| Element | Kodeks IMDG | ADR (drogowy) |
|---|---|---|
| Tablice na kontenerze ze sztukami przesyłek | Wymagane, chyba że nalepki na opakowaniach są wyraźnie widoczne z zewnątrz (5.3.1.1.1.1) | Wymagane na każdym boku i na każdym końcu kontenera (5.3.1.2), w zakresie przewidzianym przez ADR |
| Tablice na cysternie | 4 tablice (cysterny do 3000 l: 2 przeciwległe boki), numer UN, nazwa przewozowa (PSN) | Tablice oraz tablice pomarańczowe z numerem Kemlera i numerem UN |
| Odporność oznakowania | Czytelność po co najmniej 3 miesiącach zanurzenia w morzu (5.3.1.1.1.2) | Odporność na warunki atmosferyczne i trwałość przez cały przewóz (5.3.1.1.1) |
| Wymiary tablicy | Min. 250 × 250 mm | Min. 250 × 250 mm |
| Znak zanieczyszczenia środowiska | Znak zanieczyszczenia morskiego, min. 250 × 250 mm (5.3.2.3), z wyjątkami z 2.10.2.7 | Znak substancji zagrażającej środowisku, gdy wymagane są tablice (5.3.6) |
Jeżeli Twoja firma eksportuje towary niebezpieczne w kontenerach, sprawdź, czy oznakowanie kontenerów IMDG spełnia wymagania Kodeksu. Jeśli potrzebujesz szkolenia dla personelu odpowiedzialnego za pakowanie i oznakowanie, skontaktuj się z nami. Szczegóły o szkoleniach znajdziesz we wpisie Szkolenie IMDG – dla kogo jest obowiązkowe i jaki ma zakres? Pomagamy w interpretacji przepisów Kodeksu IMDG, weryfikacji dokumentacji i szkoleniach. Lepiej wyjaśnić wątpliwości wcześniej, niż mierzyć się z ich skutkami po kontroli lub zdarzeniu.
Zarówno ten wpis jak i wszystkie treści zawarte na niniejszej stronie mają charakter wyłącznie ogólnoinformacyjny. Nie powinny być rozumiane jako doradztwo.