Klasa 5.1 IMDG to substancje utleniające. Same w sobie nie muszą być palne. Ich zagrożenie polega na czymś innym: w pewnych okolicznościach wydzielają tlen, który zwiększa ryzyko i intensywność pożaru materiałów palnych, z którymi się zetkną. W transporcie morskim, gdzie przestrzeń ładowni jest zamknięta i ograniczona, przekłada się to na bardzo konkretne wymagania dotyczące segregacji.
W tym wpisie omawiamy klasę 5.1 IMDG, jej grupy pakowania, przykłady towarów i zasady segregacji w kontenerze. Poprzedni wpis z serii o klasach dotyczył klasy 4.3 IMDG.
Co obejmuje klasa 5.1 IMDG?
Klasa 5.1 IMDG, zgodnie z Kodeksem (informacje o nim publikuje Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO)), obejmuje substancje, które w pewnych okolicznościach wydzielają tlen bezpośrednio lub pośrednio. Z tego powodu zwiększają ryzyko i intensywność pożaru materiałów palnych. Nadtlenki organiczne, mimo że też utleniają, tworzą odrębną klasę 5.2.
Mieszaniny substancji utleniających z materiałami palnymi są niebezpieczne. Dotyczy to nawet takich materiałów jak cukier, mąka, oleje jadalne czy mineralne. Mieszaniny te łatwo się zapalają, czasem od tarcia lub uderzenia, i mogą spalać się gwałtownie lub doprowadzić do wybuchu. Większość substancji utleniających reaguje gwałtownie z kwasami w postaci ciekłej, wydzielając toksyczne gazy.
Klasa 5.1 IMDG – podział na grupy pakowania
Klasa 5.1 IMDG dzieli substancje na grupy pakowania według siły utleniania. Decydują o tym badania z Podręcznika Badań i Kryteriów. Dla substancji stałych porównuje się czas spalania mieszaniny z celulozą z mieszaninami wzorcowymi bromianu potasu z celulozą (test O.1) albo szybkość spalania z mieszaninami nadtlenku wapnia z celulozą (test O.3):
- Grupa pakowania I (GP I) — średni czas spalania krótszy niż dla wzorca bromianu potasu z celulozą w stosunku 3:2.
- Grupa pakowania II (GP II) — czas spalania równy lub krótszy niż dla wzorca 2:3, jeśli nie spełnione są kryteria GP I.
- Grupa pakowania III (GP III) — czas spalania równy lub krótszy niż dla wzorca 3:7, jeśli nie spełnione są kryteria GP I i II.
Dla cieczy stosuje się test O.2, który mierzy czas wzrostu ciśnienia podczas spalania mieszaniny substancji z celulozą. Porównuje się go z mieszaninami wzorcowymi z celulozą. Dla GP I wzorcem jest 50% kwas nadchlorowy, dla GP II 40% roztwór chloranu sodu, a dla GP III 65% kwas azotowy. GP I przypisuje się też cieczom, które w mieszaninie z celulozą ulegają samozapłonowi.
Charakterystyczne oznakowanie klasy 5.1 IMDG
Klasa 5.1 IMDG ma nalepkę ostrzegawczą z żółtym tłem i symbolem płomienia nad okręgiem. Symbol oddaje mechanizm zagrożenia: substancja zasila spalanie innych materiałów. Jeśli towar ma zagrożenie pomocnicze, potrzebna jest dodatkowa nalepka. Przykładowo roztwory nadtlenku wodoru UN 2014 i 2015 mają zagrożenie pomocnicze klasy 8.
Kilka nieoczywistych przykładów
Klasa 5.1 IMDG obejmuje towary znacznie powszechniejsze, niż mogłoby się wydawać:
- Nawozy na bazie azotanu amonu (UN 2067) i azotan amonu (UN 1942) — przewożone masowo, także w kontenerach. Mają kategorię sztauowania C i kody SW1 oraz SW14.
- Podchloryn wapnia suchy i jego mieszaniny (UN 1748, UN 2208) — środki do dezynfekcji i uzdatniania wody. Kategoria sztauowania D, kontener trzeba osłonić przed słońcem. Uwaga: roztwory podchlorynu sodu (UN 1791) to już klasa 8, a nie 5.1.
- Kwas trichloroizocyjanurowy suchy (UN 2468) — popularne tabletki do basenów. Należy do klasy 5.1, grupa pakowania II.
- Roztwory nadtlenku wodoru (UN 2014, UN 2015) — stosowane w bieleniu, dezynfekcji i produkcji chemicznej. UN 2014 (20–60%) to GP II, UN 2015 (stabilizowany lub powyżej 60%) to GP I.
- Chlorany sodu i potasu (UN 1495, UN 1485) — stosowane w rolnictwie, przemyśle chemicznym i włókienniczym.
- Nadmanganian potasu (UN 1490) — stosowany w uzdatnianiu wody i syntezie chemicznej. Kategoria sztauowania D. Silne właściwości utleniające mogą zainicjować pożar przy kontakcie z substancjami organicznymi.
- Tlen sprężony i ciekły (UN 1072, UN 1073) — klasa 2.2 z zagrożeniem pomocniczym 5.1. Przy segregacji traktuje się je jak klasę 5.1, bo w Kodeksie „klasa” obejmuje też substancje z nalepką zagrożenia pomocniczego tej klasy.
Segregacja klasy 5.1 IMDG – zasady dla kontenera
Segregacja to jeden z obszarów, w którym Kodeks IMDG różni się od przepisów drogowych. W ADR zakazy ładowania razem opisuje osobna tabela (7.5.2.1), oparta na nalepkach ostrzegawczych. W Kodeksie IMDG decyduje tabela segregacji z sekcji 7.2.4 oraz kolumna 16b Listy towarów niebezpiecznych. Przepisy z Listy mają pierwszeństwo przed ogólnymi.
Dla klasy 5.1 tabela 7.2.4 podaje m.in. te wymagania:
- klasa 3, klasy 2.1, 4.2, 4.3, 5.2 i 8: „separated from” (kod 2);
- klasy 4.1, 6.1 i 7: „away from” (kod 1);
- klasa 6.2: „separated by a complete compartment or hold from” (kod 3).
Sekcja 7.3.4.1 mówi, że towary, które trzeba segregować od siebie według rozdziału 7.2, nie mogą być w tej samej jednostce ładunkowej. Wyjątek dotyczy tylko towarów segregowanych „away from”. Można je przewozić razem wyłącznie za zgodą właściwej władzy, przy zachowaniu równoważnego poziomu bezpieczeństwa.
Ma to bezpośrednie konsekwencje dla nadawców konsolidujących różne towary w jednym kontenerze eksportowym. Klasę 5.1 trzeba rozdzielić np. od klasy 3, 4.3 i 8. Praktyka, którą można znać z transportu drogowego, może skutkować odmową załadunku na terminalu lub zatrzymaniem kontenera przez Port State Control. Dlatego skład kontenera warto sprawdzić przed oddaniem towaru do portu.
Klasa 5.1 IMDG w przewozie – ważne kwestie
Kontakt z materiałami palnymi
Substancje utleniające trzeba przewozić z dala od materiałów palnych i organicznych. Mieszaniny z takimi materiałami są niebezpieczne i łatwo się zapalają. Trzeba też unikać kontaktu z kwasami w postaci ciekłej, bo reakcja wydziela toksyczne gazy. Przy pakowaniu kontenera warto sprawdzić również podkłady i materiały pomocnicze.
Sztauowanie
Klasa 5.1 IMDG ma kategorie sztauowania zależne od numeru UN. Nawozy z azotanem amonu (UN 2067) mają kategorię C, a podchloryn wapnia, nadmanganian potasu i roztwory nadtlenku wodoru kategorię D. Kod SW1 oznacza ochronę przed źródłami ciepła, a SW11 wymaga osłonięcia kontenera przed bezpośrednim słońcem i zapewnienia cyrkulacji powietrza.
Ograniczenia ilościowe i wyłączenia
Dla substancji GP I wyłączenia są wykluczone: wszystkie pozycje klasy 5.1 w GP I mają w kolumnie 7a wartość 0. Dla GP II i III ilości ograniczone są zwykle dostępne, np. 1 kg dla UN 1495 lub 5 kg dla UN 2067. Szczegóły opisujemy we wpisie o ilościach ograniczonych. Każdy numer UN trzeba sprawdzić osobno.
Obowiązki nadawcy i dokumentacja
Nadawca odpowiada za prawidłową klasyfikację, opakowanie i dokumentację. Piszemy o tym szerzej we wpisie o obowiązkach nadawcy IMDG. W przypadku klasy 5.1 IMDG szczególnie ważna jest weryfikacja wymagań segregacyjnych przed zatwierdzeniem składu kontenera. Błąd w tym zakresie trudno naprawić po oddaniu towaru do portu. Może to prowadzić do przepakowania lub odmowy przyjęcia przesyłki, a w IMO DGD trzeba ująć zagrożenia pomocnicze.
Personel przygotowujący takie przesyłki powinien mieć właściwe szkolenie. Szczegóły znajdziesz we wpisie Szkolenie IMDG – dla kogo jest obowiązkowe i jaki ma zakres?
Podsumowanie: klasa 5.1 IMDG w pigułce
Klasa 5.1 IMDG obejmuje substancje, których zagrożenie wynika nie z własnej palności, lecz ze zdolności do nasilania spalania innych materiałów. Precyzyjne wymagania segregacyjne, odmienne niż w transporcie drogowym, sprawiają, że planowanie wysyłki wymaga znajomości specyfiki Kodeksu IMDG, a nie tylko ogólnej wiedzy o towarach niebezpiecznych.
Jeżeli w Twojej działalności pojawiają się substancje utleniające — nawozy, środki dezynfekcyjne, nadtlenek wodoru lub inne towary klasy 5.1 IMDG — upewnij się, że są prawidłowo sklasyfikowane, udokumentowane i zaplanowane do przewozu. Jeśli masz wątpliwości, skontaktuj się z nami. Pomagamy w interpretacji przepisów Kodeksu IMDG, weryfikacji klasyfikacji, przygotowaniu DGD oraz szkoleniach. Lepiej wyjaśnić wątpliwości wcześniej, niż mierzyć się z ich skutkami po kontroli lub zdarzeniu.
Zarówno ten wpis jak i wszystkie treści zawarte na niniejszej stronie mają charakter wyłącznie ogólnoinformacyjny. Nie powinny być rozumiane jako doradztwo.