Ilości wyłączone w Kodeksie IMDG to jedno z najdalej idących uproszczeń dla bardzo małych ilości towarów niebezpiecznych. Firmy wysyłające próbki chemiczne, zestawy diagnostyczne czy odczynniki laboratoryjne mają do dyspozycji coś więcej niż ilości ograniczone (LQ). To wyjątek EQ (od ang. excepted quantities). Jeśli spełnisz warunki dotyczące bardzo małych ilości i specjalnego opakowania, towar nie podlega większości przepisów Kodeksu.
W tym wpisie wyjaśniamy zasady ilości wyłączonych w Kodeksie IMDG, kluczowe różnice względem LQ i ADR oraz to, co trzeba spełnić nawet przy stosowaniu tego wyjątku. Kodeks wydaje Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO).
Czym są ilości wyłączone w Kodeksie IMDG?
Rozdział 3.5 Kodeksu określa zasady przewozu towarów niebezpiecznych w ilościach wyłączonych. Założenie jest proste. Jeśli ilość substancji w opakowaniu wewnętrznym jest bardzo mała, wystarczy odpowiednie opakowanie i oznakowanie. Nie trzeba opakowań homologowanych UN ani nalepek klasy zagrożenia.
Ilości wyłączone w Kodeksie IMDG dotyczą substancji, a nie artykułów. Przesyłki w ilościach wyłączonych nie podlegają pozostałym przepisom Kodeksu poza kilkoma. Nadal obowiązują: szkolenie (rozdział 1.3), klasyfikacja (część 2), część wymagań pakowania z 4.1.1 oraz dokumentacja (rozdział 5.4).
Nie każdy towar może korzystać z tego wyjątku. Kod E0 mają m.in. wszystkie materiały wybuchowe (klasa 1), gazy palne i trujące (klasy 2.1 i 2.3), nadtlenki organiczne (5.2), substancje zakaźne (6.2) i materiały promieniotwórcze (klasa 7). Kody E4 i E5, z limitem 1 ml lub g, występują głównie w klasie 6.1.
Ilości wyłączone w Kodeksie IMDG – kody E1–E5
Pierwszym krokiem jest kolumna 7b Listy towarów niebezpiecznych w rozdziale 3.2. Zawiera ona kod od E0 do E5. Kod E0 oznacza, że wyjątku nie można zastosować. Kody E1–E5 wskazują maksymalne ilości netto w opakowaniu wewnętrznym i zewnętrznym:
| Kod | Maks. ilość w opakowaniu wewnętrznym (ml lub g) | Maks. ilość w opakowaniu zewnętrznym (ml lub g) |
|---|---|---|
| E0 | Wyjątek nie jest dopuszczony | — |
| E1 | 30 | 1000 |
| E2 | 30 | 500 |
| E3 | 30 | 300 |
| E4 | 1 | 500 |
| E5 | 1 | 300 |
Dla gazów podana objętość dotyczy pojemności wodnej pojemnika wewnętrznego. Jeśli w jednym opakowaniu zewnętrznym są towary z różnymi kodami E, obowiązuje ilość odpowiadająca najbardziej restrykcyjnemu kodowi.
Dla kodów E1, E2, E4 i E5 Kodeks przewiduje jeszcze mniejszy zakres. Jeśli opakowanie wewnętrzne zawiera nie więcej niż 1 ml lub 1 g, a zewnętrzne nie więcej niż 100 ml lub 100 g, przesyłka w ogóle nie podlega Kodeksowi. Muszą być przy tym spełnione wymagania opakowania i badań. Opakowanie pośrednie nie jest wtedy potrzebne, jeśli opakowania wewnętrzne są pewnie zapakowane z amortyzacją.
Wymagania opakowaniowe – trzy warstwy i badania
Opakowanie dla ilości wyłączonych ma trzy warstwy:
- Opakowanie wewnętrzne — z plastiku (dla cieczy o grubości co najmniej 0,2 mm), szkła, porcelany, kamionki, ceramiki lub metalu. Zamknięcie jest trwale zabezpieczone drutem, taśmą lub w inny pewny sposób. Naczynie z gwintem ma szczelną nakrętkę, odporną na zawartość.
- Opakowanie pośrednie — zabezpiecza opakowania wewnętrzne przed pęknięciem, przebiciem i wyciekiem, z materiałem amortyzującym. Dla cieczy opakowanie pośrednie lub zewnętrzne zawiera tyle absorbentu, by wchłonąć całą zawartość opakowań wewnętrznych.
- Opakowanie zewnętrzne — mocne i sztywne (drewno, tektura lub równie wytrzymały materiał). Musi mieć rozmiar umożliwiający umieszczenie wszystkich znaków.
Ważna różnica względem LQ: kompletne opakowanie, z wypełnieniem opakowań wewnętrznych co najmniej do 95% pojemności (ciała stałe) lub 98% (ciecze), musi przejść udokumentowane badania. Chodzi o upadki z wysokości 1,8 m w kilku ustawieniach oraz nacisk przez 24 godziny, odpowiadający spiętrzeniu opakowań do 3 m. Opakowanie nie może pęknąć ani przeciekać. Kodeks nie wymaga badań w akredytowanym laboratorium, ale potrzebna jest dokumentacja.
Oznakowanie opakowania ilościami wyłączonymi
Każde opakowanie z ilościami wyłączonymi musi mieć trwały i czytelny znak EQ. To kwadrat z kreskowaniem i symbolem w jednym kolorze (czarnym lub czerwonym) na białym lub kontrastowym tle. Minimalne wymiary to 100 × 100 mm. W znaku podaje się klasę główną każdego towaru w opakowaniu. Jeśli nazwa lub adres nadawcy lub odbiorcy nie jest widoczny gdzie indziej na opakowaniu, trzeba go umieścić w znaku.
Gdy opakowania trafiają do overpacku lub jednostki ładunkowej, trzeba je oznaczyć znakiem EQ i napisem „OVERPACK” (litery min. 12 mm), chyba że znaki wszystkich towarów są widoczne. W przeciwieństwie do LQ na kontenerze nie umieszcza się żadnych znaków. Rozdział 5.3 Kodeksu nie dotyczy przesyłek EQ.
Dokumentacja – IMO DGD również dla ilości wyłączonych
Jak przy LQ, ilości wyłączone w Kodeksie IMDG nie zwalniają z dokumentu przewozowego. Rozdział 5.4 obowiązuje w całości. Sporządza się więc IMO DGD z pełnym opisem towaru: numer UN, prawidłowa nazwa przewozowa, klasa i grupa pakowania. Dodaje się słowa „dangerous goods in excepted quantities” oraz liczbę opakowań (3.5.6.1). Wymagany jest też certyfikat pakowania kontenera/pojazdu.
W ADR jest inaczej. Jeśli przesyłce towarzyszy jakikolwiek dokument, np. list przewozowy, musi on zawierać zdanie „Dangerous Goods in Excepted Quantities” i liczbę opakowań. Pełny opis towaru z 5.4 nie jest wymagany. Więcej o roli nadawcy piszemy we wpisie o obowiązkach nadawcy IMDG.
Limit 1000 opakowań i sztauowanie
Liczba opakowań z ilościami wyłączonymi w jednej jednostce ładunkowej nie może przekraczać 1000 (3.5.5.1). Limit ten dotyczy łącznej liczby opakowań, niezależnie od rodzaju substancji. Taki sam limit ma ADR.
Segregacja z rozdziałów 7.2–7.7 nie dotyczy ilości wyłączonych, także względem innych towarów. Różne towary EQ w jednym opakowaniu zewnętrznym nie mogą jedynie reagować niebezpiecznie między sobą. Towary EQ mają kategorię sztauowania A, czyli na pokładzie lub pod pokładem. Dodatkowe kody z kolumny 16a Listy nie mają zastosowania.
Szkolenie — nadal wymagane
Ilości wyłączone w Kodeksie IMDG nie zwalniają ze szkolenia z rozdziału 1.3. Personel zajmujący się klasyfikacją, pakowaniem i dokumentowaniem towarów EQ powinien mieć szkolenie odpowiednie do funkcji. Szczegóły znajdziesz we wpisie Szkolenie IMDG – dla kogo jest obowiązkowe i jaki ma zakres?
Przykład praktyczny
Firma eksportuje zestawy odczynników laboratoryjnych. Każdy zawiera m.in. niewielką fiolkę z kwasem solnym (UN 1789, klasa 8, grupa pakowania II). Kolumna 7b wskazuje dla tej pozycji kod E2.
| Element | Zastosowanie w przykładzie |
|---|---|
| Numer UN i klasa | UN 1789, HYDROCHLORIC ACID, klasa 8, grupa pakowania II |
| Kod EQ z kolumny 7b | E2 |
| Opakowanie wewnętrzne | Maks. 30 ml na fiolkę |
| Opakowanie zewnętrzne | Maks. 500 ml łącznie |
| Opakowanie | Fiolka plastikowa, opakowanie pośrednie z amortyzacją i absorbentem, sztywne pudełko zewnętrzne; udokumentowane badania upadku i nacisku |
| Oznakowanie opakowania | Znak EQ z cyfrą „8” i adresem nadawcy lub odbiorcy. Nalepka klasy 8 nie jest wymagana |
| Oznakowanie kontenera | Bez szczególnych wymagań (wyłącznie EQ) |
| Dokumentacja | IMO DGD: UN 1789, HYDROCHLORIC ACID, 8, II, ilość, „dangerous goods in excepted quantities”, liczba opakowań, plus certyfikat pakowania kontenera |
Podsumowanie: ilości wyłączone w Kodeksie IMDG a LQ i ADR
| Element | LQ w IMDG (3.4) | EQ w IMDG (3.5) | EQ w ADR (3.5) |
|---|---|---|---|
| Limity ilościowe | Kolumna 7a: do 5 l/5 kg w opakowaniu wewnętrznym; do 30 kg brutto | Kolumna 7b: 30 lub 1 ml/g w opakowaniu wewnętrznym; 300–1000 ml/g w zewnętrznym | Te same kody E0–E5 |
| Warstwy opakowania | Wewnętrzne i zewnętrzne (pośrednie dla kruchych) | Wewnętrzne, pośrednie i zewnętrzne | Takie same wymagania |
| Badania opakowania | Brak takich badań w rozdziale 3.4 | Udokumentowane badania: upadek z 1,8 m i nacisk przez 24 h (3.5.3) | Takie same wymagania |
| Znak na opakowaniu | Romb czarno-biały, min. 100 × 100 mm | Kwadrat z kreskowaniem i cyfrą klasy, min. 100 × 100 mm | Ten sam znak |
| Oznakowanie kontenera | Znak LQ min. 250 × 250 mm | Niewymagane | Niewymagane |
| Dokument przewozowy | Rozdział 5.4 plus „limited quantity” lub „LTD QTY” | Rozdział 5.4 plus „dangerous goods in excepted quantities” i liczba opakowań (3.5.6) | Tylko jeśli towarzyszy przesyłce dokument; wtedy adnotacja i liczba opakowań |
| Certyfikat pakowania kontenera | Wymagany (rozdział 5.4) | Wymagany (rozdział 5.4) | Nie dotyczy |
| Limit opakowań w jednostce | Brak (ogranicza masa brutto) | Maks. 1000 opakowań | Maks. 1000 opakowań |
| Szkolenie | Wymagane (1.3) | Wymagane (1.3) | Wymagane (1.3) |
Ilości wyłączone w Kodeksie IMDG są optymalne dla próbek, odczynników i podobnych towarów w miniaturowych opakowaniach. Wymagają znajomości kodów E z Listy, opakowania trójwarstwowego z dokumentacją badań, znaku EQ i IMO DGD. Pomylenie EQ z LQ albo pominięcie obowiązku sporządzenia IMO DGD to jedne z najczęstszych błędów.
Jeżeli Twoja firma wysyła próbki, odczynniki lub inne towary w bardzo małych ilościach, sprawdź, czy możesz zastosować ilości wyłączone w Kodeksie IMDG. Jeśli masz wątpliwości, skontaktuj się z nami. Pomagamy w interpretacji przepisów, weryfikacji klasyfikacji i dokumentacji oraz w szkoleniu personelu. Lepiej wyjaśnić wątpliwości wcześniej, niż mierzyć się z ich skutkami po kontroli lub zdarzeniu.
Zarówno ten wpis jak i wszystkie treści zawarte na niniejszej stronie mają charakter wyłącznie ogólnoinformacyjny. Nie powinny być rozumiane jako doradztwo.