Klasa 4.3 IMDG to substancje, przy których samo środowisko morskie może uruchomić groźną reakcję. Wilgoć, deszcz, woda morska, a nawet para wodna mogą doprowadzić do pożaru lub wybuchu. Dla nadawcy przyzwyczajonego do transportu lądowego zmienia to hierarchię zagrożeń: woda przestaje być środkiem gaśniczym, a staje się potencjalnym inicjatorem incydentu.
W Kodeksie IMDG klasa 4 dzieli się na podklasy 4.1, 4.2 i 4.3. W tym wpisie omawiamy klasę 4.3 IMDG, jej grupy pakowania, przykłady towarów i zmiany sztauowania z poprawki 42-24. Poprzedni wpis z serii o klasach dotyczył klasy 4.2 IMDG.
Co obejmuje klasa 4.3 IMDG?
Klasa 4.3 IMDG, zgodnie z Kodeksem (informacje o nim publikuje Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO)), obejmuje substancje stałe i ciekłe. W wyniku oddziaływania z wodą są one podatne na samorzutny zapłon lub wydzielają palne gazy w niebezpiecznych ilościach.
Do klasy 4.3 zalicza się substancję, jeśli w badaniu według Podręcznika Badań i Kryteriów (część III, 33.5) dojdzie do samorzutnego zapłonu na którymkolwiek etapie albo wydzielanie palnego gazu przekroczy 1 l na kilogram substancji na godzinę. Badania tego nie stosuje się do substancji piroforycznych.
Niektóre z tych substancji wydzielają palne gazy, które tworzą z powietrzem mieszaniny wybuchowe. Takie mieszaniny łatwo zapalić zwykłymi źródłami zapłonu, np. otwartym ogniem, iskrzącymi narzędziami ręcznymi czy nieosłoniętymi lampami. Fala uderzeniowa i płomienie mogą zagrozić ludziom i środowisku.
Klasa 4.3 IMDG – podział na grupy pakowania
Substancje klasy 4.3 dzieli się na grupy pakowania w zależności od intensywności reakcji z wodą i szybkości wydzielania palnego gazu:
- Grupa pakowania I (GP I) — substancja, która reaguje gwałtownie z wodą w temperaturze otoczenia i zwykle wykazuje skłonność do samorzutnego zapłonu wydzielanego gazu, albo reaguje z wodą tak, że szybkość wydzielania palnego gazu wynosi co najmniej 10 l na kilogram substancji w ciągu minuty.
- Grupa pakowania II (GP II) — substancja reagująca z wodą tak, że maksymalna szybkość wydzielania palnego gazu wynosi co najmniej 20 l na kilogram substancji na godzinę, a która nie spełnia kryteriów GP I.
- Grupa pakowania III (GP III) — substancja reagująca powoli z wodą tak, że maksymalna szybkość wydzielania palnego gazu przekracza 1 l na kilogram substancji na godzinę, a która nie spełnia kryteriów GP I ani GP II.
Charakterystyczne oznakowanie klasy 4.3 IMDG
Klasa 4.3 IMDG ma nalepkę ostrzegawczą z niebieskim tłem i płomieniem. Niebieski kolor wskazuje na wodnoreaktywny charakter zagrożenia i odróżnia tę klasę od pozostałych klas 4. Jeśli substancja ma zagrożenie pomocnicze, potrzebna jest dodatkowa nalepka pomocnicza. Przykładowo UN 3129 ma zagrożenie pomocnicze klasy 8, a UN 1397 klasy 6.1.
Kilka nieoczywistych przykładów
Klasa 4.3 IMDG obejmuje substancje, które w eksporcie morskim pojawiają się częściej, niż może się wydawać. Nie chodzi tylko o czyste metale alkaliczne:
- Karbid wapnia (UN 1402) — w kontakcie z wodą wydziela acetylen, który jest wysoce palny i tworzy z powietrzem mieszaniny wybuchowe. Szeroko stosowany w przemyśle metalurgicznym i chemicznym.
- Sód (UN 1428) i potas (UN 2257) — substancje grupy pakowania I, które reagują gwałtownie z wodą. Mają kategorię sztauowania D.
- Fosforek glinu (UN 1397), fosforek wapnia (UN 1360) i fosforek cynku (UN 1714) — stosowane m.in. jako środki ochrony roślin. W kontakcie z wodą wydzielają fosfinę, gaz wysoce trujący i palny. Mają zagrożenie pomocnicze klasy 6.1.
- Proszek lub pył cynku (UN 1436) — szeroko eksportowany surowiec przemysłowy, z zagrożeniem pomocniczym klasy 4.2. Z wodą wydziela wodór. Nadawcy często nie wiedzą, że drobnoziarnisty cynk podlega wymaganiom, których nie ma dla cynku w blachach czy odlewach.
- Proszek aluminium niepowlekany (UN 1396) i proszek magnezu (UN 1418) — należą do klasy 4.3, a nie do 4.1 ani 4.2. Powlekany proszek aluminium (UN 1309) to już klasa 4.1.
- Wodorek sodu (UN 1427) i wodorek wapnia (UN 1404) — stosowane w syntezie organicznej i metalurgii. Mają grupę pakowania I.
- Dyspersje metali alkalicznych w cieczach (UN 1391, UN 3482) — Kodeks dopuszcza ich przewóz w kontenerach-cysternach (instrukcja T13). Przepis TP42 wyklucza jednak cysterny dla dyspersji cezu i rubidu.
Klasa 4.3 IMDG w przewozie – ważne kwestie
Szczelność opakowania
Dla większości substancji stałych klasy 4.3 instrukcje pakowania P403 i P410 odsyłają do przepisu PP31. Wymaga on opakowań hermetycznie zamkniętych. Nie dotyczy to wszystkich pozycji. Przykładowo dla UN 3129 i 3130 przepis PP31 nie jest wskazany, ale i tak trzeba zadbać o szczelność.
W praktyce trzeba sprawdzić opakowanie przed zapakowaniem i zweryfikować szczelność zamknięcia. Wilgoć wewnątrz opakowania lub nieszczelne zamknięcie mogą zapoczątkować reakcję jeszcze przed końcem rejsu. Podobne ryzyko stwarza kondensacja w kontenerze.
Zmiany w sztauowaniu cieczy klasy 4.3 – poprawka 42-24
Poprawka 42-24 jest obowiązkowa od 1 stycznia 2026 r. i można ją było stosować dobrowolnie od 1 stycznia 2025 r. Dla wybranych cieczy klasy 4.3 lista towarów niebezpiecznych wskazuje kategorię sztauowania D. Dotyczy to UN 3129 (GP II i III), UN 3130 (GP II i III) oraz UN 3148 (GP I, II i III). Kategoria D oznacza sztauowanie wyłącznie na pokładzie i zakaz przewozu na statkach pasażerskich.
Dla tych pozycji pojawia się też kod sztauowania SW31. Wymaga on sztauowania z dala od potencjalnych źródeł zapłonu. Ma to sens, bo w zamkniętych przestrzeniach gazy wydzielane przez wodnoreaktywne ciecze mogą gromadzić się do poziomów wybuchowych. Szersze omówienie zmian znajdziesz we wpisie o poprawce 42-24.
Segregacja
Większość pozycji klasy 4.3 ma w kolumnie 16b kody SG35 i SG26. SG35 wymaga oddzielenia od kwasów. SG26 dodaje odstęp od towarów klas 2.1 i 3: na pokładzie kontenerowca minimum dwa miejsca kontenerowe w poprzek, na statku ro-ro 6 m. Dla fosforków ze względu na zagrożenie trujące kategoria sztauowania to E. Segregację trzeba zaplanować przed zgłoszeniem towaru do przewozu.
Ograniczenia ilościowe i wyłączenia
Dla substancji GP I możliwości wyłączeń są zwykle wykluczone: UN 1428, UN 2257 i UN 1397 mają LQ 0 i E0. Dla niektórych pozycji GP II i III dopuszczono ilości ograniczone lub wyłączone. Przykładowo UN 1402 (GP II) ma LQ 500 g i E2, a UN 3148 (GP III) LQ 1 l i E1. Każdy numer UN trzeba sprawdzić osobno.
Obowiązki nadawcy
Nadawca odpowiada za prawidłową klasyfikację, opakowanie, oznakowanie i dokumentację. Piszemy o tym w osobnym wpisie o obowiązkach nadawcy IMDG. W klasie 4.3 szczególnie ważne jest prawidłowe określenie zagrożeń pomocniczych. Fosforki mają zagrożenie trujące (6.1), UN 3129 żrące (8), proszek cynku i magnezu klasy 4.2, a UN 3482 klasy 3. Zagrożenie pomocnicze wpływa na dokumentację w IMO DGD, opakowanie i segregację.
Personel przygotowujący takie przesyłki powinien mieć aktualne szkolenie z Kodeksu IMDG, obejmujące zmiany z poprawki 42-24. Szczegóły znajdziesz we wpisie Szkolenie IMDG – dla kogo jest obowiązkowe i jaki ma zakres?
Podsumowanie: klasa 4.3 IMDG w pigułce
Klasa 4.3 IMDG obejmuje substancje, dla których środowisko morskie, z nieuchronną wilgocią i wodą, jest szczególnie niekorzystnym kontekstem przewozu. Szczelność opakowania, staranny dobór miejsca sztauowania i prawidłowa segregacja to wymogi, które nadawca musi zapewnić już na etapie planowania wysyłki. Poprawka 42-24 zaostrzyła zasady sztauowania wybranych cieczy tej klasy, co wpływa na ich deklarowanie i planowanie załadunku.
Jeżeli w Twojej działalności pojawiają się substancje reagujące z wodą — karbid, fosforki, metale alkaliczne, proszki metali lub inne towary klasy 4.3 IMDG — upewnij się, że są prawidłowo sklasyfikowane, opakowane i udokumentowane. Jeśli masz wątpliwości, skontaktuj się z nami. Pomagamy w interpretacji przepisów Kodeksu IMDG, weryfikacji klasyfikacji, przygotowaniu DGD oraz szkoleniach. Lepiej wyjaśnić wątpliwości wcześniej, niż mierzyć się z ich skutkami po kontroli lub zdarzeniu.
Zarówno ten wpis jak i wszystkie treści zawarte na niniejszej stronie mają charakter wyłącznie ogólnoinformacyjny. Nie powinny być rozumiane jako doradztwo.