Obowiązki nadawcy IMDG wynikają bezpośrednio z Kodeksu IMDG. Nadawca, określany w Kodeksie jako consignor lub shipper, przygotowuje przesyłkę do przewozu. To na nim spoczywa odpowiedzialność za większość wymagań związanych z jej prawidłowym sporządzeniem. W transporcie morskim zakres tej odpowiedzialności jest szczególnie szeroki. Jest też szczególnie ryzykowny, gdy się go zaniedbuje.
W tym wpisie prezentujemy przegląd głównych obowiązków nadawcy IMDG. Omawiamy też dwa rzeczywiste zdarzenia, które pokazują, co się dzieje, gdy te obowiązki są ignorowane. Szersze tło ról w przewozie znajdziesz we wpisie o uczestnikach przewozu IMDG. Przepisy kodeksu opisuje m.in. Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO).
Klasyfikacja – pierwszy z obowiązków nadawcy IMDG
Sekcja 2.0.0.1 Kodeksu IMDG wskazuje, że klasyfikacja towarów niebezpiecznych jest obowiązkiem nadawcy lub właściwej władzy — tam, gdzie Kodeks tego wymaga. Dla zdecydowanej większości towarów odpowiedzialność spoczywa wyłącznie na nadawcy.
Klasyfikacja obejmuje przyporządkowanie towaru do właściwej klasy i ustalenie numeru UN. Obejmuje też prawidłową nazwę przewozową (Proper Shipping Name) oraz, jeśli ma zastosowanie, grupę pakowania. Przyjęcie przesyłki przez armatora nie oznacza zatwierdzenia klasyfikacji. Armator opiera się na informacjach dostarczonych przez nadawcę.
Pakowanie jako obowiązek nadawcy IMDG
Obowiązki nadawcy IMDG obejmują wybór opakowania zgodnego z wymaganiami Kodeksu. Dla większości towarów niebezpiecznych oznacza to opakowanie z oznakowaniem UN, czyli przetestowane i zatwierdzone zgodnie z Kodeksem. Wybór niewłaściwego opakowania jest naruszeniem Kodeksu, nawet jeśli towar jest prawidłowo sklasyfikowany.
Oznakowanie i nalepki ostrzegawcze
Każda sztuka przesyłki musi mieć numer UN i prawidłową nazwę przewozową. Musi też mieć nalepkę ostrzegawczą właściwą dla klasy zagrożenia oraz ewentualne nalepki pomocnicze dla zagrożeń wtórnych. Jeżeli towar jest zanieczyszczeniem morskim, wymagany jest dodatkowo znak zanieczyszczenia morskiego.
Kontener lub pojazd z towarami niebezpiecznymi oznacza się tablicami (placards). W określonych przypadkach potrzebny jest też numer UN widoczny z zewnątrz. Za prawidłowość oznakowania opakowań odpowiada nadawca.
Dokumentacja w obowiązkach nadawcy IMDG
Obowiązki nadawcy IMDG obejmują też sporządzenie lub zlecenie sporządzenia kompletnej dokumentacji wymaganej przez Kodeks. Chodzi przede wszystkim o:
- IMO DGD (deklaracja towarów niebezpiecznych) — z prawidłowym opisem towaru, podpisana przez nadawcę;
- certyfikat pakowania kontenera/pojazdu — jeżeli nadawca pakuje kontener lub odpowiada za załadunek.
Nadawca odpowiada za to, że informacje w dokumentach są prawdziwe i pełne w chwili ich sporządzania. Podpisując IMO DGD, deklaruje, że towar jest prawidłowo sklasyfikowany, zapakowany i oznakowany. Deklaruje też, że jest w stanie właściwym do przewozu.
Szkolenie personelu
Dział 1.3 Kodeksu IMDG nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia personelowi szkolenia adekwatnego do pełnionych funkcji. Obowiązki nadawcy IMDG w tym zakresie dotyczą wszystkich pracowników, którzy biorą udział w klasyfikacji, pakowaniu, oznakowaniu lub sporządzaniu dokumentacji. Szczegóły opisujemy we wpisie Szkolenie IMDG – dla kogo jest obowiązkowe i jaki ma zakres?
Brak wymaganego szkolenia nie jest okolicznością łagodzącą. Wręcz przeciwnie, to oddzielny obowiązek. Jego niedopełnienie może mieć konsekwencje niezależnie od tego, czy nieprawidłowości w przesyłce doprowadziły do zdarzenia.
Plan ochrony towarów niebezpiecznych dużego ryzyka
Obowiązki nadawcy IMDG obejmują także kwestie ochrony. Dla towarów niebezpiecznych dużego ryzyka w rozumieniu sekcji 1.4.3 Kodeks zaleca opracowanie planu ochrony. Rozdział 1.4 ma charakter zalecenia (z wyjątkiem 1.4.1.1), ale wymagania mogą nakładać krajowe władze. Warto więc sprawdzić przepisy państwa nadania.
Gdy obowiązki nadawcy IMDG są ignorowane – dwa zdarzenia
Poniższe przypadki są publicznie udokumentowane i dobrze znane w branży. Pokazują, że niespełnienie obowiązków przez nadawcę może prowadzić do katastrof wykraczających daleko poza ładunek w jednym kontenerze.
Yantian Express, styczeń 2019 — węgiel drzewny jako kokosowe pelety
- Statek: Yantian Express (Hapag-Lloyd), 7 236 TEU.
- Zdarzenie: pożar na pokładzie na Atlantyku Północnym, 3 stycznia 2019 r.
- Czas trwania pożaru: od 3 do 26 stycznia 2019 r. (kontenery na pokładzie ugaszono 21 stycznia).
- Skutki: około 200 kontenerów uznanych za całkowitą stratę (202 według komunikatu z 14 lutego 2019 r., później 198), ogłoszenie awarii wspólnej (general average) 25 stycznia 2019 r., opuszczenie statku przez załogę (bez ofiar śmiertelnych).
Niemieccy śledczy z Bundesstelle für Seeunfalluntersuchung (BSU), federalnego urzędu badania wypadków morskich, ustalili, że najbardziej prawdopodobnym źródłem pożaru był kontener z węglem kokosowym (pyrochar). Nadawca zadeklarował go jako „pelety kokosowe”. BSU nie wykluczył, że błędna deklaracja była celowa.
Węgiel kokosowy należy do klasy 4.2 Kodeksu IMDG — substancji podatnych na samorzutne zapalenie. Ze względu na samoogrzewanie wymaga określonych warunków pakowania, certyfikatów badań i prawidłowego sztauowania. Zadeklarowany jako „pelety” i traktowany jak towar nieregulowany, był niewidoczny dla systemu zabezpieczeń statku.
Wnioski śledczych: deklaracja „kokosowe pelety” była błędna, a BSU nie wykluczyło, że mogła być celowa. W sierpniu 2019 r. Hapag-Lloyd ogłosił karę 15 000 USD za każdy kontener z błędnie zadeklarowanym ładunkiem niebezpiecznym.
KMTC Hong Kong, maj 2019 — podchloryn wapnia jako lalki
- Statek: KMTC Hong Kong (KMTC), 1 585 TEU.
- Zdarzenie: pożar i eksplozja w porcie Laem Chabang (Tajlandia), 25 maja 2019 r.
- Poszkodowani: ponad tysiąc osób z dolegliwościami zdrowotnymi, ponad 130 hospitalizowanych.
- Ewakuacja: okoliczne miejscowości wokół portu Laem Chabang.
Wśród 35 kontenerów objętych pożarem 13 zawierało podchloryn wapnia (calcium hypochlorite), a 5 chlorowaną parafinę. Podchloryn wapnia to substancja utleniająca klasy 5.1 Kodeksu IMDG. Wstępnie informowano, że ładunek zadeklarowano jako „lalki”. Podchloryn wapnia wydziela duże ilości ciepła podczas rozkładu. Przy gaszeniu wodą reaguje, wytwarzając toksyczny chlor, co utrudniło akcję ratowniczą.
Służby ratownicze nie wiedziały, z jaką substancją mają do czynienia, i podały wodę. To nasiliło wydzielanie toksycznego chloru. Mieszkańcy zgłaszali pieczenie skóry i trudności z oddychaniem. Dyrektor Urzędu Portowego Tajlandii wskazał, że to armator powinien dochodzić odszkodowania od właścicieli ładunku.
Wniosek praktyczny: gdyby służby miały dostęp do prawidłowego IMO DGD, wiedziałyby, czym gasić pożar i jakich środków ochrony osobistej użyć. Brak deklaracji zwiększył straty wśród ludzi.
Co łączy oba zdarzenia?
W obu przypadkach nadawca naruszył jeden z podstawowych obowiązków nadawcy IMDG: prawidłową klasyfikację i deklarację towaru. Wśród możliwych powodów wymienia się uniknięcie kosztów i wymogów związanych z przewozem towarów niebezpiecznych, np. wyższych stawek frachtowych, wymogów dotyczących certyfikatów lub ryzyka odmowy załadunku przez armatora. Raport BSU nie wykluczył, że w przypadku Yantian Express błędna deklaracja była celowa, ale motywu nie ustalono.
Realizacja obowiązków nadawcy IMDG ma znaczenie dla wszystkich dalszych ogniw. Załoga statku, służby portowe i ratownicy opierają się wyłącznie na informacjach z dokumentów. Jeśli dokumenty są nieprawdziwe, system bezpieczeństwa traci podstawę do działania.
Statystyki pokazują skalę problemu, choć zależą od zbioru danych i roku, więc nie należy ich porównywać wprost. Według analizy TT Club danych systemu CINS z 2013 r. większość zgłoszonych incydentów dotyczyła towarów niebezpiecznych, a ok. jedna czwarta wiązała się z błędną deklaracją. Według AXA XL (artykuł z 2023 r., powołujący się na dane z 2016 r.) błędna deklaracja zawartości kontenerów była przyczyną ok. 27% incydentów na statkach towarowych.
Podsumowanie: obowiązki nadawcy IMDG w pigułce
Obowiązki nadawcy IMDG nie są formalnością. Są fundamentem systemu bezpieczeństwa łańcucha dostaw morskich. Klasyfikacja, pakowanie, oznakowanie, dokumentacja i szkolenie personelu mają swoje uregulowanie w Kodeksie, a plan ochrony jest w nim zalecany. Mają też swoje konsekwencje w przypadku zaniedbania.
Jeżeli Twoja firma eksportuje towary niebezpieczne drogą morską, sprawdź, czy spełnia wymagania stawiane nadawcom przez Kodeks IMDG. Jeśli potrzebujesz wsparcia przy klasyfikacji, dokumentacji lub szkoleniu pracowników, skontaktuj się z nami. Pomagamy w interpretacji przepisów, weryfikacji dokumentacji i przygotowaniu zespołów eksportowych do pracy z towarami niebezpiecznymi. Lepiej wyjaśnić wątpliwości wcześniej, niż mierzyć się z ich skutkami po kontroli lub zdarzeniu.
Zarówno ten wpis jak i wszystkie treści zawarte na niniejszej stronie mają charakter wyłącznie ogólnoinformacyjny. Nie powinny być rozumiane jako doradztwo.